بسم الله الرحمن الرحيم
والعصر،ان الانسان لفي خسر
((سوگندبه زمان ،که انسان همواره در زيان کاری است))
اوقات فراغت
نياز مند توجه جدی (نياز سنجی ،برنامه ريزی ،رهبری ، نظارت ،اجرای صحيح برنامه ها و نتيجه گيری)
نوشته: اصغر عاشوری((کارشناس آموزش ابتدایی)) آموزگار دبستان فرهنگ آ.پ منطقه بردخون
تعریف اوقات فراغت :
در باره ی این اصطلاح تعاریف متعددی ارائه شده است که در این جا مجال پرداختن به همه ی آنها نیست. لیکن از مجموع همه ی تعاریف می توان دریافت که:(( اوقات فراغت مقدار زمان خارج از وظایف و تکالیف شغلی ،خانوادگی و اجتماعی است که در آن انسان با میل و رغبت و اختیار ،به آنچه موجبات انبساط خاطر و رضایت اورا فراهم می کند، بپردازد.(مجله فرهنگ اصفهان،شماره 15-بهار 79)
اوقات فراغت را می توان به زمان هایی از وقت یک فرد در محل کار یا خانواده و اجتماع اطلاق نمود که فرداز انجام فعالیت رسمی مفید و موثر دست کشیده و هیچگونه فعالیت برنامه ریزی شده ای برای انجام دادن ندارد. به همین دلیل ضرورت ایجاب می کند که درجهت بهره وری و استفاده ی بهینه از زمان موجود برنامه ریزی لازم و مفیدی برای زمان های اضافه ای که دوباره به دست نمی آید انجام دهد.اوقات فراغت ابعاد مختلف فرهنگی ،تربیتی،اجتماعی و اقتصادی دارد.
اوقات فراغت یا زمان های آزاد دارای دو جنبه ی مثبت و منفی می باشد . جنبه ی مثیت آن زمانی است که مسئولین در سازمانها و ادارات زیربط و خانواده برنامه ای منظم و قابل پیش بینی با محتوای مفید و هدفدار باعث پر کردن زمان های اضافه فرد یا افراد زیر مجموعه خود ویا فرزندان در خانواده گردند و موجبات ارتقاء علمی ،فنی ،هنری و تربیتی ،اجتماعی و بهره وری بهینه از این زمان به دست آمده شوند.
جنبه ی منفی اوقات فراغت زمانی است که افراد زیر مجموعه یک سازمان یا گروه یا فرزندان یک خانواده با یک زمان طولانی بیکاری و فراغت مواجهه می شوند و مسئولین یا والدین هیچ گونه برنامه ،هدف و یا محتوایی برای پر کردن این زمان پیش رو ندارند و فرد در مواجهه با این زمان برنامه ریزی نشده سر در گم بوده وآن را به بطالت می گذراند که گاهی در محل کار به مشغولیت با تلفن همراه ، کامپیوتر و اینتر نت ورفتن به این اتاق و آن اتاق و این طبقه به آن طبقه وایجاد مزاحمت برای سایر همکاران می شود و در جامعه نیز فعالیت های فرد به سمت گرایش به گروه های هرزه ، علاف ، معتاد و مزاحم و بیکار وافسردگی و بیماری های روانی وبروز ناهنجاری های اخلاقی و جسمی سوق پیدا کرده و مزاحمت ها و درد سرهایی برای خانواده ها والدین و مسئولین نظم عمومی جامعه به وجود می آورد.
در فرهنگ عمومی ما، اوقات فراغت به زمان فراغت دانش آموزان پس از پایان فعالیت های رسمی مدارس در مقاطع تحصیلی ابتدایی، راهنمایی، و متوسطه اطلاق می گرددکه با شروع فصل تابستان از اول تیرماه آغازو تا پایان مردادماه و شروع امتحانات تابستانی مقاطع ذکر شده پایان می یابد.اما اگر کمی با تامل به این واژه سرگردان توجه نماییم اوقات فراغت در زندگی روز مره همه ی ما انسان ها از کودک و نوجوان تا افراد بزرگسال و سالمند وجود دارد که ماهیچ برنامه ای جهت استفاده ی بهینه از آن نداریم و بنا به ضرورت هر گروه سنی و یا جنسی وبا توجه به نیازهای روحی و جسمی آنان باید برنامه ریزی هر چند کوتاه مدت برای آن به عمل آید تا باعث سردر گمی و بروز ناهنجاری های جسمی ،روحی و روانی در افراد نگردد .
اما با روشن شدن تعریف اوقات فراغت و زمان های اضافی وبدون برنامه وپی بردن به جنبه های مثبت و منفی آن توجه جدی و ضروری به اوقات فراغت در حیطه ی آموزشی و فرهنگی با تاکید بر پر کردن اوقات فراغت دانش آموزان یا گروه های هدف امری ضرورری و اجتناب ناپذیر می باشد.
دانش آموزان پس از گذراندن یک سال تحصیلی پر پیچ وخم و پر فراز نشیب که گاهی با استرس و فشارهای روانی ناشی از انجام تکالیف و امتحانات نیز همراه بوده است پس از دریافت نتایج امتحانات در صورت موفقیت با پدیده ای به نام اوقات فراغت روبه رو می شوند و آن یک برهه ی زمانی است که آنان در اختیار خود و خانواده هایشان قرارگرفته واین زمان را با برنامه ریزی یا بدون برنامه ریزی یا بایک برنامه ریزی بسیار فشرده مانند شرکت در کلاس های مختلف فوق برنامه از قبیل ،هنری، ورزشی ،تربیتی، شرکت در فعالیت های اقتصادی خانواده ،ودوره های مهارتی و برنامه تفریحی و مسافرتی سپری می نمایند .
با به پایان آمدن سال تحصیلی آموزش و پرورش و بعضی از نهادهای فرهنگی موازی با آن مانند:کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان،کانون های فرهنگی بسیج،سازمان تبلیغات اسلامی ،اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی ،سازمان ملی جوانان،واحد فرهنگی کمیته امداد وبعضی از انجمن ها و گروه های غیر دولتی (NGO)ها اقدام به تشکیل کلاس های مختلف و اردوهای فرهنگی و تربیتی و هنری و مهارتی می نمایندکه بیشتر آنها هزینه های گزاف و زیادی رابرای شرکت در هرکلاس از شرکت کنندگان دریافت می نمایندبه طوری که بسیاری از خانواده های بی بضاعت توان پرداخت هزینه های تعیین شده را ندارند واین خود باعث پیدایش نوعی تبعیض در بین طبقات مختلف جامعه می شود .
اکثر فعالیت های این نهادها بدون برنامه ریزی مدون و کارشناسی شده و وحتی بعضی فاقد محتوای و قالب از قبل مشخص شده می باشند و فقط تنها جنبه سرگرم کنندگی و به دور از هدف ها ی مدون و آرمانی می باشند.وهمچنین در پایان فعالیت های فصلی این نهادها به میزان بازدهی و حصول نتایج توجه چندانی نشده و فقط به ارایه یک گزارش چند صفحه ای از فعالیت ها بسنده می شود بدون اینکه به میزان تاثیر برگزاری این کلاس ها در شرکت کنندگان توجهی شود و یا از آنان در مورد عملکردها و نقد و بررسی این فعالیت ها نظر سنجی لازم به عمل آید.
همچنین از میزان اعتبارات هزینه شده در مقابل نتایج به دست آمده ارزیابی و نظارت دقیق و و جامعی صورت نمی گیرد وهیچگونه گزارش علمی و کارشناسی شده ای جهت اطلاع عموم مردم ارائه نمی گردد.
لذا با توجه به موارد مطرح شده فوق نیاز هایی به شرح زیر در برنامه ریزی اوقات فراغت در کلیه ادارات و نهادهای مجری و ذیربط احساس می شود که وجود هرکدام از این موارد باعث ارتقاء سطح بهره وری و پیشبرد منظم ومنطقی برنامه های در دست اجرا برای اوقات فراغت می گردد.انجام اقدامات زیر در هر برنامه و برای هرکدام از نهادهای مجری برنامه های اوقات فراغت ضروزت داشته ومورد نیاز می باشد تا باتوجه به آنها بتوان به صورت بسیار صحیح و اصولی و برنامه ریزی شده از این برنامه ها استفاده بهینه و لازم نمود.
موارد مورد نیاز برای اجرای برنامه های اوقات فراغت از دیدگاه نویسنده به شرح زیر می باشد:
1-شناسایی ومشخص نمودن شروع و پایان زمان های اضافه و اوقات فراغت
2-نیاز سنجی هدفمند و اصولی منطبق با نیازهای افراد وگروه های سنی بر اساس امکانات موجود و در دسترس
3-برنامه ریزی اصولی و کارشناسی شده طبق نیازهای شناخته شده وامکانات موجودوزمان قابل پیش بینی
4-پیش بینی و برآورد هزینه ها و اعتبارات مورد نیاز اجرای طرح
5-پیش بینی و تامین نیروی انسانی ماهر و آموزش دیده در جهت اجرای برنامه ها
6-پیش بینی و تهیه مواد امکانات وتدوین محتوای آموزشی لازم برای آموزش فراگیران با توجه به سن، جنس، ومقطع مورد نظر
7-اجرای برنامه های و بسته های تهیه شده ی آموزشی ،مهارتی ،فرهنگی ،تربیتی و...
8-نظارت کنترل و ارزیابی برنامه ها درحین و بعد از اجرا توسط ناظران اجرای طرح
9-نظر سنجی ، نتیجه گیری و ارائه ی گزارش از میزان تحقق اهداف و برنامه های ارائه شده و اجرا شده براری نهادهای مربوطه و عموم از طریق رسانه های عمومی
برای روشن شدن بهتر موضوعات فوق به تشریح هرکدام به شرح زیر می پردازیم:
1-شناسایی ومشخص نمودن شروع و پایان زمان های اضافه و اوقات فراغت
در ادارات شرکت ها و موسسات معمولا با نبود ارباب رجوع و یا انجام دادن زودتر از موعد امورویا تهیه وسایل و امکانات با سرعت بیش از حد انتظار، زمان های زیادی به عنوان وقت های اضافی به دست می آید که هرکس با توجه به سطح آگاهی و دانش خود آنرا مدیریت کرده و از آن استفاده بهینه می نماید یا به صورت وقت های استراحت به هدر می رودکه در این خصوص مدیران آگاه و هوشمند با شیوه های علمی و کار آمد از طریق اعطاء اضافه کار و تشویقی بازده نیروهای خود را بیشتر نموده و تولید خود را افزایش می دهند.
اما دررابطه با اوقات فراغت کودکان و نوجوانان و جوانان ،بزرگسالان و حتی سالخوردگان ومهم تر از آن دانش آموزان ویاخانواده ها می بایست زمان های فراغت آنان را با دقت شناسایی ثبت و مدیریت نمود تا بتوان با برنامه ریزی صحیح موجب فراهم شدن لحظاتی شاد وپر هیجان و با نشاط برای آنان گردید .در این میان کودکان و نوجوانان وهمچنین بزرگسالان و سالخوردگان از جمله کسانی هستند که با وجود کمترین وقت فراغت با افسردگی، نگرانی و کسالت روبرو می شوند واطرافیان می بایست با پیش بینی برنامه هایی موجبات نشاط و انبساط خاطر آنان را فراهم نمایند.
بردن کودکان و نوجوانان به محل هایی مانند بوستان ها و شهر بازی ها و تفریح و گردش در بعضی از ساعات روز چند نوبت در هفته بسیار مفرح و شادی بخش خواهد بود.اوقات فراغت روزانه بزرگسالان و افرادسالخورده نیز در طول روز زیاد می باشد و با دید و بازدید رفتن به پارک محله و دیدار با همسالان و مرور خاطرات گذشته موجبات تقویت روحیه و انبساط خاطر آنان ولذت از اوقات روزانه را فراهم می نماید .همچنین مطالعه کتب و مجلات نیز می تواند در محیطی ساکت و آرام برای آنان لذت بخش باشد.
اما اوقات فراغت دانش آموزان سه مقطع تحصیلی ابتدایی،راهنمایی ومتوسطه را که با پایان سال تحصیلی از اوایل تابستان آغاز و بعضاتا پایان شهریورادامه دارد را باید مدیریت و سازماندهی نمود و نهادهای مسئول و ذیصلاح می بایست با برنامه ریزی و جذب افراد به سازماندهی اوقات فراغت آنان اقدام نمایندو برنامه های مختلف فرهنگی هنری ،ورزشی،تربیتی،دینی و مهارتی را برای آنان پیش بینی و اجرا نمایند تا موجبات لذت ،شادی و تقویت روحیه نشاط و بروز استعدادهای نهفته ی آنان شوندوفرصت های به دست آمده را به نحو احسن برنامه ریزی نموده و استفاده بهینه از این زمان ها به عمل آید.
در همین رابطه بسیاری از معلمان نیز که دارای هیچ شغل دومی نیستند هم با پایان فعالیت رسمی مدارس با اوقات فراغت طولانی در تابستان روبرو می باشند که می توان گفت بسیاری از آنان هیچ برنامه ای به جزء یک مسافرت تابستانه به قصد سفر به شهر های زیارتی و تفریحی برنامه مفید دیگری برای گذراندن زمان اضافه پیش رو ندارند واین خود می تواند باعث سردر گمی ویا کسالت روحی و جسمی برای آنان گردد.بنا بر این توجه مسئولین مربوطه را به این قشر و تهیه و تنطیم برنامه های متنوع جهت تجدید روحیه و بروز و تقویت روحیه نشاط و شادی در این باغبانان بسیار پرتلاش در حین زمان رسمی فعالیت یک ضرورت اجتناب نا پذیر می باشد .تجدید روحیه و شارژ روحی این عزیزان مانند تجدید قوا در یک دوند ه دو اسقامت می باشد که یک مسیر بسیار طولانی را با تحمل فشار های جسمی وروانی شدید پشت سر گذاشته و تمام نیروی خودرا صرف پیروزی در میدان پر استرس مسابقه نموده است که پس از پایان مسابقه شدیدا نیاز به تقویت جسم وروح خسته ی خود دارد وهمه اطرافیان در بازیابی جسمی وروحی او به ایشان کمک می نمایند .پس معلمان نیز نیازمند توجه ویژه می باشند.
2-نیاز سنجی هدفمند و اصولی منطبق با نیازهای افراد وگروه های سنی بر اساس امکانات موجود و در دسترس
پس ازتعیین و مشخص نمودن زمان های اضافه در هرجا(اداره،نهاد، شرکت ،موسسه،سازمان،خانواده واجتماع)و به دست آوردن زمان آغاز و پایان ومدت قابل استفاده آن در طول روز،هفته و یا ماه می بایست زمان بندی لازم را برحسب نیاز انجام داده و نیازهای ضروری پر کردن این زمان ها را مشخص و با توجه به نوع شغل، سن و جنس افراد و همچنین نیازوعلاقه مندی آنان اولویت بندی نمود . این اولویت بندی می بایست با در نظر گرفتن امکانات و زیر ساخت های موجود ودر دسترس بوده و میزان بهره برداری از امکانات نیز باید در نظر گرفته شود .
نیاز سنجی برای اوقات فراغت یک امر ضروری و غیر قابل انکار می باشد زیرا هنگامی که زمان اضافه ای موجود باشد برای استفاده بهتر و بهینه از آن مهمترین نیاز ها را باید جستجو نموده و بهره وری از زمان را به حداکثر رساند.این امر (نیازسنجی هدفمند) در یک شرکت تولیدی می تواند افزایش تولید ودر یک نهادفرهنگی و تربیتی می تواند پیش بینی نیازهای فرهنگی ،اجتماعی ویا مقابله با ظهور و بروز ناهنجاری های اجتماعی به وجود آمده توسط دشمنان نظام در قالب تهاجم فرهنگی ویا بروز بیکاری و وجود معضل اعتیاد ویا نیازهای فرهنگی دینی ومذهبی مورد نیاز کودکان و نوجوانان وگروه های هدف نهادهای مجری باشد.پس بنابرارین گام دوم بسیار مهم بوده و نیازمند وجود کارشناسان خبره و متخصص در زمینه های مربوط و در راستای هدف های تعیین شده می باشد
3-برنامه ریزی اصولی و کارشناسی شده بر اساس امکانات و اولویت های مشخص
پس از برداشتن گام دوم که نیاز سنجی و اولویت بندی نیازها با توجه به امکانات در دسترس می باشد وجود یک برنامه ریزی اصولی و مدون وکارشناسی شده لازمه برداشتن گام سوم در این زمینه که بسیار لازم و ضروری است می باشد.آنچه که همیشه باعث پیشرفت بهره وری و تحقق اهداف ترسیم شده یک نهاد موسسه گروه ویا سازمان شرکت و یا یک نهادفرهنگی می گردد برنامه ریزی صحیح اصولی مدون و کارشناسی شده است که با حضور و استفاده از کارشناسان خبره و متخصص در زمینه ی موضوع مشخص شده می باشد .
تهیه برنامه های اجرایی به مانند تهیه یک نقشه راه برای رسیدن به یک مکان دور دست می باشد که لازمه ی آن گذر از پستی و بلندی های زیاد می باشد و اگر این پستی و بلندی ها ازقبل شناسایی و مشخص نشده باشد ونحو ه و روش گذر ازآن بیان نشده باشد در میان راه با مشکلات عدیده و پیش بینی نشده ای روبرو خواهیم شدکه گاها منجر به شکست و باز ماندن از رسیدن به هدف می گردد.
برنامه ریزی یا نقشه راه چگونگی رسیدن به هدف و تحقق آن راتبین می نماید و با توجه به امکانات نیاز به امکانات و نیروی انسانی و نحوه ی اجرا را مشخص می سازد و میزان نیاز ها را مشخص می سازد.واین بهترین و آسان ترین راه رسدن به هدف از پیش تعیین شده می باشد. پس برای استفاده و اجرای صحیح برنامه ها ی اوقات فراغت تدوین برنامه ای جامع و اصولی و کارشناسی شده لازم است تا بتواند مجریان و گروه هدف را از سردرگمی های احتمالی بیرون آورد واین بستگی به مدیریت و جدیت و علاقه ی مسئولین برای نیل به هدف تعیین شده دارد.
4-پیش بینی و برآورد هزینه ها و اعتبارات مورد نیاز اجرای طرح
پس از انجام برنامه ریزی کارشناسی شده گام چهارم پیش بینی و برآورد هزینه های لازم و پشتیبانی مالی برای اجرای برنامه مورد نظر می باشد.مهمترین رکن اجرای برنامه که تمام عوامل وبرنامه هارا گردهم جمع نموده و هماهنگ می نماید توان مالی مسئولان برای پیاده نمودن برنامه تدوین شده وتهیه وسایل و امکانات مورد نیازمی باشد . پیش بینی دقیق واصولی هزینه هابر اساس برنامه مشخص شده موفقیت اجرای طرح را تضمین نموده و از بروز هرگونه نقص و مشکل در تهیه سخت افزار و نرم افزار مورد نیاز برای اجرای طرح پیشگیری نموده و زمینه ساز اجرای موفقیت آمیز اهداف ترسیمی می شود.تامین مالی عوامل دست اندر کار و مجریان و تهیه امکانات رفاهی و ملزومات مورد نیاز در حین اجرای طرح وابستگی صددرصد به تامین اعتبار و هزینه های پیش بینی شده دارد.
5-پیش بینی و تامین نیروی انسانی ماهر و آموزش دیده در جهت اجرای برنامه ها
نیروی انسانی متخصص و دوره دیده یکی دیگر از نیازهای اجرای برنامه های اوقات فراغت می باشد .آموزش صحیح و انتقال موثر محتوا و برنامه های مورد نظر به فراگیران و گروه های هدف نیازمند تخصص و اطلاعات به روز و هماهنگ با محتوای تدوین شده در جهت تحقق اهداف دوره ها و کلاس های برگزار شده می باشد . اگر درجهت آموزش فراگیران و گروه های هدف از افراد و نیروهای غیر مرتبط و با دانش علمی سطح متوسط و پایین استفاده گردد در بسیاری از موارد امکان انحراف وبه حاشیه رفتن و پرداختن به موضوعات غیر مرتبط و ناهماهنگ با اهداف برگزاری دوره های برگزار شده وجود دارد.بی توجهی به این امر مهم باعث می شود تا علاقه و انگیزه لازم برای شرکت کنندگان در این دوره ها از بین برود .
لذا انجام این مهم به توجه و دقت مسولین وبرگزار کنندگان برنامه های مهم وهدفدار اوقات فراغت وابستگی شدید داردومی بایست دقت لازم در این زمینه به عمل آید.
6-پیش بینی و تهیه مواد امکانات وتدوین محتوای آموزشی لازم برای آموزش فراگیران با توجه به سن، جنس، ومقطع مورد نظر
مهمترین بخش در اجرای برنامه های اوقات فراغت تدوین محتوا و تهیه ی امکانات و ملزومات مربوط با محتوای تهیه شده جهت آموزش و ارائه به فراگیران و گروه هدف می باشد .تهیه وتدوین محتوا با در نظر گرفتن نیازهای فرهنگی شغلی جنسی و سن افراد و گروه های شرکت کننده در برنامه اوقات فراغت بستگی دارد.محتوا می بایست با توجه به نیازها و پیش نیازهای لازم توسط متخصصین و محققین خبره و کارآمد وبا در نظر گرفتن نیازها و امکانات بومی و منطقه ای تولید و تنظیم شود . زیرا نزدیکی متون و محتواها با فرهنگ بو می ومنطقه ای اثربخشی آموزش هارا چند برابر و رسیدن به هدف ها را آسانتر می کند.مهم ترین مسئله ای که در ضمن تدوین وتنظیم محتوی نیز می باید به آن توجه جدی و ویژه به عمل آید گنجاندن آموزش مهارتهای زندگی در این برنامه ها می باشد که در بسیاری از از موارد شاید در حین آموزش رسمی فرصت پرداختن به آنها ویا آموزش آن و جود نداشته ویا در اولویت های برنامه درس رسمی قرار نداشته است و دقت و توجه کافی برنامه ریزان اوقات فراغت را می طلبد.
7-اجرای برنامه های و بسته های تهیه شده ی آموزشی ،مهارتی،فرهنگی ،تربیتی و...
پس از تهیه مواد و محتوای آموزشی مورد نیاز برنامه باید آنها را برای اجرا در اختیار مجریان طرح برای ارائه به فراگیران و گروه هدف قرار دادوطبق برنامه های تدوین شده اقدام به اجرای آن نمود. مهمترین بخش این مرحله که ارائه ی محتوا و آموزش آن به فراگیران و گروه هدف است اجرای درست و صحیح و سالم محتوای ارائه شده است .
در اجرا باید دقت شود که محتوا با اهداف و نیاز ها برابری و مطابقت داشته باشد و هیچگونه انحرافی در اجرای برنامه به وجود نیاید تا رسیدن به هدف مشخص شده سریع تر باشد. همچنین محتوا باید جذاب بوده و انگیزه یادگیری را در فراگیران تقویت نماید.همچنین مجریان طرح نیز باید آموزش ها و آشنایی های لازم با طرح را کسب کرده باشند تا روند پیشرفت سریع و دلخواه وهمراه با برنامه ریزی ها به خوبی قابل اجرا باشد.قابل ذکر است اگر عوامل اجرایی توانایی وآشنایی لازم برای اجرای برنامه ها راکسب نکرده باشند ،اجرای برنامه ها با مشکلاتی از قبیل انحراف در ارائه ی محتوای و نا توانی و ضعف در ارائه به فراگیران مواجهه خواهند شد واحتمال شکست در اجرای برنامه ها وجود خواهد داشت .
8-نظارت کنترل و ارزیابی برنامه ها درحین و بعد از اجرا توسط ناظران اجرای طرح
یکی از مراحل مهم اجرای برنامه های اوقات فراغت نظارت ،کنترل و هدایت برنامه ها توسط ناظرین اجرای طرح می باشد .اهمیت این امر به اندازه ای است که هنگامی که مجریان طرح خود را در معرض نظارت ،کنترل و ارزیابی فعالیت ها از سوی ناظرین مافوق ببینند دقت عمل و مسئولیت پذیری و پاسخ گویی آنها در مقابل آنها واولیاء بیشتر خواهد شد .این نظارت از سوی ناظرین می تواند به شکل معرفی موفق ترین مجری ،بهترین عملکرد، موفق ترین فراگیران وبیشترین بازده اجرا گردد تا انگیزه ی تلاش و کوشش را هم در مجریان و هم در فراگیران به میزان زیادی افزایش دهد.
9-نظر سنجی ، نتیجه گیری و ارائه ی گزارش از میزان تحقق اهداف و برنامه های ارائه شده و اجرا شده براری نهادهای مربوطه و عموم از طریق رسانه های عمومی
نظرسنجی یکی از میزان های مهم قضاوت در مورداجرای موثر یا غیر موثر یک برنامه است . تشخیص میزان مطابقت محتوا با نیازها ،میزان تسلط و مهارت مجریان در ارائه محتوا ، کیفیت برنامه ریزی و ارائه خدمات ،تامین نیازهای سخت افزاری و نرم افزاری طرح، میزان کسب دانش و مهارت لازم و پیش بینی شده در فراگیران،میزان رضایت اولیاء و مسئولان از نحوه و اجرای برنامه ها و بسیاری از موارد دیگر طرح می بایست از فراگیران مدرسان و اولیاء نظر سنجی مربوط به هر گروه را انجام داد تا نقاط قوت و ضعف و میزان رسیدن به اهداف مشخص و معین گردد.پس از تجزیه و تحلیل نظر سنجی ها باید گزارش های لازم را به مسئولین واولیاء و عموم برای اطلاع و آگاهی ازمیزان تاثیر این برنامه ها درپرکردن اوقات فراغت فرزندان به جامعه و خانواده ها توسط رسانه های عمومی ارئه نمود تا طرح اجرا شده در معرض قضاوت و نقد و بررسی قرار گیردونقاط قوت و ضعف آن به دقت بررسی ومشخص گرددومیزان بازدهی و اثر بخشی آن به صورت واقعی در مقابل هزینه های اختصاص یافته بیان گردد.
نتیجه گیری کلی
باتوجه به تعریف ارائه شده از اوقات فراغت و ابعاد مختلف و وجوه مثبت و منفی آن که در ابتدای این نوشته ارائه گردید دقت و توجه لازم جهت استفاده ی بهینه از اوقات فراغت به صورت مدون و برنامه ریزی شده یک امر اجتناب ناپذیر می باشد.هرگونه اقدام نسنجیده و غیر کارشناسی شده و به کارگیری عوامل غیر مرتبط با اهداف اوقات فراغت نه تنها نتیجه بخش نخواهد بود بلکه می تواند با عث تغییر نگرش و دیدگاه فراگیران و اولیا ء در خصوص برگزاری این دوره ها وکلاس ها گردد وتنها به کشاندن فراگیران به یک محیط بدون برنامه،بی روح و خالی از هدف و برنامه منتهی گردد که هیچگونه دست آورد منتج به نتیجه ی مثبت نداشته و فقط وقت و سرمایه های انسانی و مادی افراد را تلف نموده و به هدر داده است. پس برای دست یابی به اهداف عالی و غایی در بهره وری هرچه بیشتروپر بارتر از اوقات فراغت به تدوین و تنظیم برنامه های تشریح شده در بندهای 1تا9این مقاله که به اندازه ی بضاعت نویسنده به آن اشاره گردید نیاز بوده و اجرای هدفمند یک برنامه را می توان انتظار داشت و پاسخگوی نیازهای جسمی روحی گروه های هدف در برنامه ریزی ها و اجرای دقیق و صحیح برنامه های اوقات فراغت بود .این عمل به مانند تهیه یک نقشه جهت ایجاد یک ساختمان یایک برج چند طبقه می باشد که با طراحی و نقشه کشی طراحان و مهندسان خبره و زبردست طراحی و با تهیه بهترین و مقاوم ترین مصالح ساختمانی و سپردن این امکانات به بهترین و باسابقه ترین افراد وبا به کار گیری مجهزترین ابزار اقدام به ساختن این ساختمان چند طبقه می نمایند .این ساختمان در صورتی می تواند محکم و استوار و بادوام بنا گردد که طبق نقشه تهیه شده و برنامه ریزی های مشخص بنا گرددو با نظارت مهندسین ناظر دقت کافی در اجرای آن به کاررود ،آن گاه این ساختمان می تواند پذیرای یک جمعیت چند صد نفری باشدودر طول زمان مقاوم واستوار بماتد